Kiến Thức Chung

Tìm hiểu và cảm nhận tác phẩm Sa hành đoản ca

Tìm hiểu bài: Sa hành đoản ca – Cao Bá Quát
(Bài ca ngắn đi trên bãi cát)

I. Đọc-hiểu

1. Tác giả
Cao Bá Quát (1808 – 1855), tự là Chu Thần, quê ở Phú Thị, Gia Lâm, Hà Nội. Học giỏi, nổi tiếng thần đồng (Thần Siêu, Thánh Quát). Đỗ cử nhân, làm một chức quan nhỏ dưới triều Nguyễn rồi làm giáo thụ Quốc Oai, Sơn Tây. Nổi tiếng danh sĩ Bắc Hà. Tên tuổi gắn liền với cuộc khởi nghĩa Mĩ Lương, Sơn Tây. Tử trận, bị tru di tam tộc. Là nhà thơ lớn của dân tộc trong nửa đầu thế kỉ XIX. Tác phẩm còn lại: 1353 bài thơ và 21 bài văn bằng chữ Hán, vài chục bài thơ Nôm và bài phú Nôm kiệt tác: “Tài tử đa cùng phú”. Tình cảm thắm thiết đối với quê hương, vợ con và bằng hữu dào dạt trong nhiều bài thơ của Cao Bá Quát. Ý tưởng mới lạ, khí phách hào hùng, văn chương hoa lệ… là cốt cách thi sĩ Chu Thần Cao Bá Quát.

2. Xuất xứ
– Bài thơ “Sa hành đoản ca” được Cao Bá Quát sáng tác vào thời gian nào? Nhóm biên tập cuốn “Thơ chữ Hán Cao Bá Quát” đã xếp bài thơ này vào loạt bài “làm trong khi đi thi Hội” (Nam hành tập). Qua bài thơ “Từ biệt học trò lên đường thi Hội” ta thấy, nhà thơ còn hăm hở về đường công danh. Theo chúng tôi, “Sa hành đoản ca” chỉ có thể được Cao Bá Quát viết sau những năm dài lận đận và nếm nhiều cay đắng trên con đường hoạn lộ!

3. Chủ đề
Nhà thơ chua chát suy ngẫm về con đường đời, ghê sợ về bả công danh, tự thương mình và thương hại cho phường danh lợi xưa nay.

II. Đọc-cảm thụ

“Sa hành đoản ca” chỉ có thể được Cao Bá Quát viết ra khi ông đã nếm trải nhiều cay đắng trên con đường công danh, hoạn lộ? Có thể trên đường từ Huế ra Bắc đi nhận chức Giáo thụ huyện Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây, ông mới viết bài thơ này(?).

“Ca” là một thể loại của thơ cổ; câu thơ dài, ngắn tuỳ thuộc vào cảm hứng và âm điệu, vần điệu. Bài thơ của Cao Bá Quát gồm có 16 câu thơ ngũ ngôn và thất ngôn đan xen vào nhau.

“Sa hành đoản ca” nói về một người đang lặn lội trên bãi cát dài, khi tóc đã ngả màu sương, suy ngẫm về đường đời và cái bả công danh.

Bốn câu thơ đầu gợi tả bãi cát. Hình ảnh “trường sa” điệp lại trong câu thơ “Trường sa phục trường sa” gợi lên bãi cát dài và rộng bao la, mênh mông, kéo dài đến vô tận. Đó là những bãi cát nằm dọc con đường thiên lí thuộc hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị dằng dặc nơi khúc ruột miền Trung. Người lữ khách đi một bước lại như lùi một bước. Nước mắt lã chã tuôn rơi. Mặt trời đã lặn nhưng người lữ khách vẫn còn đi. Câu thơ ngũ ngôn với điệp ngữ và tương phản đã làm nổi bật sự cực nhọc, mệt mỏi của người đang lầm lụi đi trên bãi cát dài:

“Trường sa phục trường sa
Nhất bộ nhất hồi khước
Nhật nhập hành vị dĩ
Khách tử lệ giao lạc”.

(Bãi cát dài, bãi cát dài!
Mỗi bước lại như lùi
Mặt trời đã lặn đi chưa nghỉ
Khách bộ hành nước mắt tuôn rơi).

Tám câu thơ tiếp theo nói lên cái giá phải trả đối với hạng người hám danh lợi. Không học được “phép ngủ kĩ” của tiên ông Hạ Hầu Ấn ngày xưa mà vẫn “cứ trèo non, lội nước mãi” cho khổ! Tự hỏi mình rồi lại tự trách mình: Vì hám danh lợi nên phải “tất tả” ngược xuôi:

“Cổ lai danh lợi nhân
Bôn tẩu lộ đồ trung”.

(Xưa nay phường danh lợi
Bôn tẩu trên đường đời).

Trên đời, kẻ hám danh lợi khác nào người say rượu. Người say rượu cũng như kẻ hám công danh thì nhiều vô số, còn kẻ tỉnh thì ít. Đó là nguyên nhân mọi bi kịch của người đời:

“Phong tiền tửu điếm hữu mĩ tửu
Tỉnh giả thường thiểu, túy giả đồng”.

Nghệ thuật so sánh giữa “tỉnh giả thiểu” với “tuý giả đồng” đã làm nổi bật chất triết lí về sự hám danh lợi của người đời.

Nếu Lý Bạch hơn nghìn năm về trước từng cảm nhận: “Hành lộ nan, hành lộ nan! Đa kì lộ, kim an tại?” (Đường đi khó, đường đi khó! Nhiều ngả rẽ giờ đang ở nơi nào?) thì trong “Sa hành đoản ca”, Cao Bá Quát cũng viết:

“Bãi cát dài, bãi cát dài, biết tính sao đây?
Bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, bước đường ghê sợ thì nhiều”.

Khách lữ hành không chỉ cảm thấy đường đi khó mà còn cảm thấy đường đời lắm ngả, biết đi về đâu, biết chọn hướng nào, nẻo đường nào? Giữa bãi cát dài bao la mênh mông, người lữ khách như bị lạc lối, băn khoăn tự hỏi: “Biết tính sao đây?”. Hơn bao giờ hết, lữ khách mới thấm thía con đường đời, con đường danh lợi “bằng phẳng thì mờ mịt”, mà “đường ghê sợ thì nhiều”.

Cao Bá Quát coi đó là sự trải nghiệm, chiêm nghiệm. Nổi tiếng thần đồng nhưng chỉ đỗ cử nhân; mấy lần thi Hội đều hỏng. Dưới chế độ phong kiến, không phải cứ có tài, có chí là công thành danh toại. Có lúc Cao cất lời than: “Trượng phu ba mươi tuổi, chẳng nên danh gì!”. Mãi đến năm 32 tuổi, ông mới được vua nhà Nguyễn triệu vào kinh bổ làm hành tẩu bộ Lễ – một chức thư lại quèn! Sau đó là những năm tù đày, đi “dương trình hiệu lực” sang đến tận In-đô-nê-xi-a… Câu thơ “Bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, bước đường ghê sợ thì nhiều” đã được Cao Bá Quát viết bằng nước mắt, tiếng thở dài và máu.

Khép lại bài thơ là khúc ca “đường cùng”. Phía Bắc và phía Nam, trước mặt và sau lưng, núi nhấp nhô “muôn trùng”, núi lượn sóng “muôn đợt”. Cặp câu song hành sử dụng hình ảnh biểu tượng đã tô đậm cái khó của con đường đời. Lữ khách tự hỏi và khẽ trách mình. Kết thúc bài thơ là một câu hỏi đầy ám ảnh:

“Bài ca đường cùng nghe ta hát
Phía bắc núi Bắc, núi muôn lớp,
Phía nam núi Nam, sóng muôn đợt,
Anh đứng làm chi trên bãi cát?”.

Xem thêm:   Trong cuộc đời, 5 điều này chắc chắn bạn sẽ hối tiếc – Thiền Đạo

Xem thêm :  Nghị luận xã hội quan niệm về hạnh phúc

Người lữ khách đã và đang sống trong tâm trạng buồn cô đơn và mệt mỏi. Biết đi đâu về đâu khi mặt trời đã lặn, lặn từ lâu rồi! Biết tìm hướng nào khi tóc đã ngả màu sương?

“Sa hành đoản ca” là lời than của người lữ khách về sự gian truân trên đường đời, về sự mờ mịt ghê sợ của con đường danh lợi. Bài thơ là một bài học, một triết lí về con đường danh lợi và cái giá của khách danh lợi trên mọi nẻo đường gần xa, xưa và nay phải trả giá nặng nề, đau đớn. Hình tượng bãi cát dài và người đi trên bãi cát dài lúc mặt trời đã lặn, nước mắt chảy ra cứ ám ảnh mãi hồn người. Phường danh lợi xưa nay, “Người tỉnh ít, người say giống nhau”. Càng suy ngẫm, ta càng thấy chua chát!

***
Cảm nhận của em về bài thơ “Sa hành đoản ca” của Cao Bá Quát.

Bài làm

Cao Bá Quát (1809 – 1854) là nhà thơ lỗi lạc của đất nước ta trong nửa đầu thế kỉ XIX. Trước tác của ông còn để lại ngót 1.500 bài thơ chữ Hán, 21 bài văn xuôi và một ít bài thơ Nôm.

Thơ văn Cao Bá Quát đã thể hiện tráng chí của một kẻ sĩ hăm hở vào đời, đồng thời nói lên bi kịch của một đấng tài trai không gặp thời, gặp vận. Thời trẻ, ông từng hát: “Ngã dục đăng cao sầm – Hạo ca kí vân thuỷ” (Ta muốn trèo lên đỉnh cao ngất – Hát vang lên để gửi tấm lòng vào mây nước). Nhưng trong bài “Sa hành đoản ca”, ông lại viết:

“Sa hành đoản ca” (Bài hát ngắn đi trên bãi cát) chỉ có thể được Cao Bá Quát viết ra khi ông đã nếm trải nhiều cay đắng trên con đường công danh, hoạn lộ ? Có thể trên đường từ Huế ra Bắc đi nhận chức Giáo thụ huyện Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây, ông mới viết bài thơ này. (?)

“Ca” là một thể loại của thơ cổ; câu thơ dài, ngắn tuỳ thuộc vào cảm hứng và âm điệu, vần điệu. Bài thơ của Cao Bá Quát gồm có 16 câu thơ ngũ ngôn và thất ngôn đan xen vào nhau.

“Sa hành đoản ca” nói về một người đang lặn lội trên bãi cát dài, khi tóc đã ngả màu sương, suy ngẫm về đường đời và cái bả công danh.

Bốn câu thơ đầu gợi tả bãi cát. Hình ảnh “trường sa” điệp lại trong câu thơ “Trường sa phục trường sa” gợi lên bãi cát dài và rộng bao la, mênh mông, kéo dài đến vô tận. Đó là những bãi cát nằm dọc con đường thiên lí thuộc hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị dằng dặc nơi khúc ruột miền Trung. Khách lữ hành đi một bước lại như lùi một bước. Nước mắt lã chã tuôn rơi. Mặt trời đã lặn nhưng người lữ khách vẫn còn đi. Câu thơ ngũ ngôn với điệp ngữ và tương phản đã làm nổi bật sự cực nhọc, mệt mỏi của người đang lầm lụi đi trên bãi cát dài:

(Bãi cát dài, bãi cát dài !
Mỗi bước lại như lùi
Mặt trời đã lặn đi chưa nghỉ
Khách bộ hành nước mắt tuôn rơi).

Tám câu thơ tiếp theo nói lên cái giá phải trả đối với hạng người hám danh lợi. Không học được “phép ngủ kĩ” của Tiên ông Hạ Hầu Ấn ngày xưa mà vẫn “cứ trèo non, lội nước mãi” cho khổ ! Tự hỏi mình rồi lại tự trách mình: Vì hám danh lợi nên phải “tất tả” ngược xuôi:

Trên đời, kẻ hám danh lợi khác nào người say rượu. Người say rượu cũng như kẻ hám công danh thì nhiều vô số, còn kẻ tỉnh thì ít. Đó là nguyên nhân mọi bi kịch của người đời:

Nghệ thuật so sánh giữa “tỉnh giả thiểu” với “tuý giả đồng” đã làm nổi bật chất triết lí về sự hám danh lợi của người đời.

Nếu Lý Bạch hơn nghìn năm về trước từng cảm nhận: “Hành lộ nan, hành lộ nan ! Đa kì lộ, kim an tại ?” (Đường đi khó, đường đi khó ! Nhiều ngả rẽ giờ đang ở nơi nào ?) thì trong “Sa hành đoản ca”, Cao Bá Quát cũng viết:

Khách lữ hành không chỉ cảm thấy đường đi khó mà còn cảm thấy đường đời lắm ngả, biết đi về đâu, biết chọn hướng nào, nẻo đường nào ? Giữa bãi cát dài bao la mênh mông, người lữ khách như bị lạc lối, băn khoăn tự hỏi: “Biết tính sao đây ?”. Hơn bao giờ hết, lữ khách mới thấm thía con đường đời, con đường danh lợi “bằng phẳng thì mờ mịt”, mà “đường ghê sợ thì nhiều”.

Cao Bá Quát coi đó là sự trải nghiệm, chiêm nghiệm. Nổi tiếng thần đồng nhưng chỉ đỗ Cử nhân; mấy lần thi Hội đều hỏng. Dưới chế độ phong kiến, không phải cứ có tài, có chí là công thành danh toại. Có lúc Cao cất lời than: “Trượng phu ba mươi tuổi, chẳng nên danh gì !”. Mãi đến năm 32 tuổi, ông mới được vua nhà Nguyễn triệu vào kinh bổ làm hành tẩu bộ Lễ – một chức thư lại quèn ! Sau đó là những năm tù đày, đi “dương trình hiệu lực” sang đến tận In-đô-nê-xi-a… Câu thơ “Đường phẳng mờ mịt, đường hiểm vô cùng” đã được Cao Bá Quát viết bằng nước mắt, tiếng thở dài và máu.

Khép lại bài thơ là khúc ca “đường cùng”. Phía Bắc và phía Nam, trước mặt và sau lưng, núi nhấp nhô “muôn trùng”, núi lượn sóng “muôn đợt”. Cặp câu song hành sử dụng hình ảnh biểu tượng đã tô đậm cái khó của con đường đời. Lữ khách tự hỏi và khẽ trách mình. Kết thúc bài thơ là một câu hỏi đầy ám ảnh:

Người lữ khách đã và đang sống trong tâm trạng buồn cô đơn và mệt mỏi. Biết đi đâu về đâu khi mặt trời đã lặn, lặn từ lâu rồi ! Biết tìm hướng nào khi tóc đã ngả màu sương.

“Sa hành đoản ca” là lời than của người lữ khách về sự gian truân trên đường đời, về sự mờ mịt ghê sợ của con đường danh lợi. Bài thơ là một bài học, một triết lí về con đường danh lợi và cái giá của khách danh lợi trên mọi nẻo đường gần xa, xưa và nay phải trả giá nặng nề, đau đớn. Hình tượng bãi cát dài và người đi trên bãi cát dài lúc mặt trời đã lặn, nước mắt chảy ra cứ ám ảnh mãi hồn người.Phường danh lợi xưa na, “Người tỉnh ít, người say giống nhau”. Càng suy ngẫm, ta càng thấy chua chát!

Xem thêm:   STT – Những câu nói hay về sự chia sẻ đầy sâu lắng, cảm xúc

Xem thêm :  Sort Gmail by Subject, Size, Labels and Sender

Sa hành đoản ca được Cao Bá Quát viết ra khi ông đã nếm trải nhiều cay đắng trên con đường công danh, hoạn lộ. Con đường công danh hay con đường đấu tranh cho tự do, chính nghĩa thì đều cần dũng cảm và khó khăn cả. Bài ca đã thể hiện phần nào cốt cách thi sĩ Cao Bá Quát1. Tác giảCao Bá Quát (1808 – 1855), tự là Chu Thần, quê ở Phú Thị, Gia Lâm, Hà Nội. Học giỏi, nổi tiếng thần đồng (Thần Siêu, Thánh Quát). Đỗ cử nhân, làm một chức quan nhỏ dưới triều Nguyễn rồi làm giáo thụ Quốc Oai, Sơn Tây. Nổi tiếng danh sĩ Bắc Hà. Tên tuổi gắn liền với cuộc khởi nghĩa Mĩ Lương, Sơn Tây. Tử trận, bị tru di tam tộc. Là nhà thơ lớn của dân tộc trong nửa đầu thế kỉ XIX. Tác phẩm còn lại: 1353 bài thơ và 21 bài văn bằng chữ Hán, vài chục bài thơ Nôm và bài phú Nôm kiệt tác: “Tài tử đa cùng phú”. Tình cảm thắm thiết đối với quê hương, vợ con và bằng hữu dào dạt trong nhiều bài thơ của Cao Bá Quát. Ý tưởng mới lạ, khí phách hào hùng, văn chương hoa lệ… là cốt cách thi sĩ Chu Thần Cao Bá Quát.2. Xuất xứ- Bài thơ “Sa hành đoản ca” được Cao Bá Quát sáng tác vào thời gian nào? Nhóm biên tập cuốn “Thơ chữ Hán Cao Bá Quát” đã xếp bài thơ này vào loạt bài “làm trong khi đi thi Hội” (Nam hành tập). Qua bài thơ “Từ biệt học trò lên đường thi Hội” ta thấy, nhà thơ còn hăm hở về đường công danh. Theo chúng tôi, “Sa hành đoản ca” chỉ có thể được Cao Bá Quát viết sau những năm dài lận đận và nếm nhiều cay đắng trên con đường hoạn lộ!3. Chủ đềNhà thơ chua chát suy ngẫm về con đường đời, ghê sợ về bả công danh, tự thương mình và thương hại cho phường danh lợi xưa nay.”Sa hành đoản ca” chỉ có thể được Cao Bá Quát viết ra khi ông đã nếm trải nhiều cay đắng trên con đường công danh, hoạn lộ? Có thể trên đường từ Huế ra Bắc đi nhận chức Giáo thụ huyện Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây, ông mới viết bài thơ này(?).”Ca” là một thể loại của thơ cổ; câu thơ dài, ngắn tuỳ thuộc vào cảm hứng và âm điệu, vần điệu. Bài thơ của Cao Bá Quát gồm có 16 câu thơ ngũ ngôn và thất ngôn đan xen vào nhau.”Sa hành đoản ca” nói về một người đang lặn lội trên bãi cát dài, khi tóc đã ngả màu sương, suy ngẫm về đường đời và cái bả công danh.Bốn câu thơ đầu gợi tả bãi cát. Hình ảnh “trường sa” điệp lại trong câu thơ “Trường sa phục trường sa” gợi lên bãi cát dài và rộng bao la, mênh mông, kéo dài đến vô tận. Đó là những bãi cát nằm dọc con đường thiên lí thuộc hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị dằng dặc nơi khúc ruột miền Trung. Người lữ khách đi một bước lại như lùi một bước. Nước mắt lã chã tuôn rơi. Mặt trời đã lặn nhưng người lữ khách vẫn còn đi. Câu thơ ngũ ngôn với điệp ngữ và tương phản đã làm nổi bật sự cực nhọc, mệt mỏi của người đang lầm lụi đi trên bãi cát dài:”Trường sa phục trường saNhất bộ nhất hồi khướcNhật nhập hành vị dĩKhách tử lệ giao lạc”.(Bãi cát dài, bãi cát dài!Mỗi bước lại như lùiMặt trời đã lặn đi chưa nghỉKhách bộ hành nước mắt tuôn rơi).Tám câu thơ tiếp theo nói lên cái giá phải trả đối với hạng người hám danh lợi. Không học được “phép ngủ kĩ” của tiên ông Hạ Hầu Ấn ngày xưa mà vẫn “cứ trèo non, lội nước mãi” cho khổ! Tự hỏi mình rồi lại tự trách mình: Vì hám danh lợi nên phải “tất tả” ngược xuôi:”Cổ lai danh lợi nhânBôn tẩu lộ đồ trung”.(Xưa nay phường danh lợiBôn tẩu trên đường đời).Trên đời, kẻ hám danh lợi khác nào người say rượu. Người say rượu cũng như kẻ hám công danh thì nhiều vô số, còn kẻ tỉnh thì ít. Đó là nguyên nhân mọi bi kịch của người đời:”Phong tiền tửu điếm hữu mĩ tửuTỉnh giả thường thiểu, túy giả đồng”.Nghệ thuật so sánh giữa “tỉnh giả thiểu” với “tuý giả đồng” đã làm nổi bật chất triết lí về sự hám danh lợi của người đời.Nếu Lý Bạch hơn nghìn năm về trước từng cảm nhận: “Hành lộ nan, hành lộ nan! Đa kì lộ, kim an tại?” (Đường đi khó, đường đi khó! Nhiều ngả rẽ giờ đang ở nơi nào?) thì trong “Sa hành đoản ca”, Cao Bá Quát cũng viết:”Bãi cát dài, bãi cát dài, biết tính sao đây?Bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, bước đường ghê sợ thì nhiều”.Khách lữ hành không chỉ cảm thấy đường đi khó mà còn cảm thấy đường đời lắm ngả, biết đi về đâu, biết chọn hướng nào, nẻo đường nào? Giữa bãi cát dài bao la mênh mông, người lữ khách như bị lạc lối, băn khoăn tự hỏi: “Biết tính sao đây?”. Hơn bao giờ hết, lữ khách mới thấm thía con đường đời, con đường danh lợi “bằng phẳng thì mờ mịt”, mà “đường ghê sợ thì nhiều”.Cao Bá Quát coi đó là sự trải nghiệm, chiêm nghiệm. Nổi tiếng thần đồng nhưng chỉ đỗ cử nhân; mấy lần thi Hội đều hỏng. Dưới chế độ phong kiến, không phải cứ có tài, có chí là công thành danh toại. Có lúc Cao cất lời than: “Trượng phu ba mươi tuổi, chẳng nên danh gì!”. Mãi đến năm 32 tuổi, ông mới được vua nhà Nguyễn triệu vào kinh bổ làm hành tẩu bộ Lễ – một chức thư lại quèn! Sau đó là những năm tù đày, đi “dương trình hiệu lực” sang đến tận In-đô-nê-xi-a… Câu thơ “Bước đường bằng phẳng thì mờ mịt, bước đường ghê sợ thì nhiều” đã được Cao Bá Quát viết bằng nước mắt, tiếng thở dài và máu.Khép lại bài thơ là khúc ca “đường cùng”. Phía Bắc và phía Nam, trước mặt và sau lưng, núi nhấp nhô “muôn trùng”, núi lượn sóng “muôn đợt”. Cặp câu song hành sử dụng hình ảnh biểu tượng đã tô đậm cái khó của con đường đời. Lữ khách tự hỏi và khẽ trách mình. Kết thúc bài thơ là một câu hỏi đầy ám ảnh:”Bài ca đường cùng nghe ta hátPhía bắc núi Bắc, núi muôn lớp,Phía nam núi Nam, sóng muôn đợt,Anh đứng làm chi trên bãi cát?”.Người lữ khách đã và đang sống trong tâm trạng buồn cô đơn và mệt mỏi. Biết đi đâu về đâu khi mặt trời đã lặn, lặn từ lâu rồi! Biết tìm hướng nào khi tóc đã ngả màu sương?”Sa hành đoản ca” là lời than của người lữ khách về sự gian truân trên đường đời, về sự mờ mịt ghê sợ của con đường danh lợi. Bài thơ là một bài học, một triết lí về con đường danh lợi và cái giá của khách danh lợi trên mọi nẻo đường gần xa, xưa và nay phải trả giá nặng nề, đau đớn. Hình tượng bãi cát dài và người đi trên bãi cát dài lúc mặt trời đã lặn, nước mắt chảy ra cứ ám ảnh mãi hồn người. Phường danh lợi xưa nay, “Người tỉnh ít, người say giống nhau”. Càng suy ngẫm, ta càng thấy chua chát!***Cao Bá Quát (1809 – 1854) là nhà thơ lỗi lạc của đất nước ta trong nửa đầu thế kỉ XIX. Trước tác của ông còn để lại ngót 1.500 bài thơ chữ Hán, 21 bài văn xuôi và một ít bài thơ Nôm.Thơ văn Cao Bá Quát đã thể hiện tráng chí của một kẻ sĩ hăm hở vào đời, đồng thời nói lên bi kịch của một đấng tài trai không gặp thời, gặp vận. Thời trẻ, ông từng hát: “Ngã dục đăng cao sầm – Hạo ca kí vân thuỷ” (Ta muốn trèo lên đỉnh cao ngất – Hát vang lên để gửi tấm lòng vào mây nước). Nhưng trong bài “Sa hành đoản ca”, ông lại viết:”Sa hành đoản ca” (Bài hát ngắn đi trên bãi cát) chỉ có thể được Cao Bá Quát viết ra khi ông đã nếm trải nhiều cay đắng trên con đường công danh, hoạn lộ ? Có thể trên đường từ Huế ra Bắc đi nhận chức Giáo thụ huyện Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây, ông mới viết bài thơ này. (?)”Ca” là một thể loại của thơ cổ; câu thơ dài, ngắn tuỳ thuộc vào cảm hứng và âm điệu, vần điệu. Bài thơ của Cao Bá Quát gồm có 16 câu thơ ngũ ngôn và thất ngôn đan xen vào nhau.”Sa hành đoản ca” nói về một người đang lặn lội trên bãi cát dài, khi tóc đã ngả màu sương, suy ngẫm về đường đời và cái bả công danh.Bốn câu thơ đầu gợi tả bãi cát. Hình ảnh “trường sa” điệp lại trong câu thơ “Trường sa phục trường sa” gợi lên bãi cát dài và rộng bao la, mênh mông, kéo dài đến vô tận. Đó là những bãi cát nằm dọc con đường thiên lí thuộc hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị dằng dặc nơi khúc ruột miền Trung. Khách lữ hành đi một bước lại như lùi một bước. Nước mắt lã chã tuôn rơi. Mặt trời đã lặn nhưng người lữ khách vẫn còn đi. Câu thơ ngũ ngôn với điệp ngữ và tương phản đã làm nổi bật sự cực nhọc, mệt mỏi của người đang lầm lụi đi trên bãi cát dài:(Bãi cát dài, bãi cát dài !Mỗi bước lại như lùiMặt trời đã lặn đi chưa nghỉKhách bộ hành nước mắt tuôn rơi).Tám câu thơ tiếp theo nói lên cái giá phải trả đối với hạng người hám danh lợi. Không học được “phép ngủ kĩ” của Tiên ông Hạ Hầu Ấn ngày xưa mà vẫn “cứ trèo non, lội nước mãi” cho khổ ! Tự hỏi mình rồi lại tự trách mình: Vì hám danh lợi nên phải “tất tả” ngược xuôi:Trên đời, kẻ hám danh lợi khác nào người say rượu. Người say rượu cũng như kẻ hám công danh thì nhiều vô số, còn kẻ tỉnh thì ít. Đó là nguyên nhân mọi bi kịch của người đời:Nghệ thuật so sánh giữa “tỉnh giả thiểu” với “tuý giả đồng” đã làm nổi bật chất triết lí về sự hám danh lợi của người đời.Nếu Lý Bạch hơn nghìn năm về trước từng cảm nhận: “Hành lộ nan, hành lộ nan ! Đa kì lộ, kim an tại ?” (Đường đi khó, đường đi khó ! Nhiều ngả rẽ giờ đang ở nơi nào ?) thì trong “Sa hành đoản ca”, Cao Bá Quát cũng viết:Khách lữ hành không chỉ cảm thấy đường đi khó mà còn cảm thấy đường đời lắm ngả, biết đi về đâu, biết chọn hướng nào, nẻo đường nào ? Giữa bãi cát dài bao la mênh mông, người lữ khách như bị lạc lối, băn khoăn tự hỏi: “Biết tính sao đây ?”. Hơn bao giờ hết, lữ khách mới thấm thía con đường đời, con đường danh lợi “bằng phẳng thì mờ mịt”, mà “đường ghê sợ thì nhiều”.Cao Bá Quát coi đó là sự trải nghiệm, chiêm nghiệm. Nổi tiếng thần đồng nhưng chỉ đỗ Cử nhân; mấy lần thi Hội đều hỏng. Dưới chế độ phong kiến, không phải cứ có tài, có chí là công thành danh toại. Có lúc Cao cất lời than: “Trượng phu ba mươi tuổi, chẳng nên danh gì !”. Mãi đến năm 32 tuổi, ông mới được vua nhà Nguyễn triệu vào kinh bổ làm hành tẩu bộ Lễ – một chức thư lại quèn ! Sau đó là những năm tù đày, đi “dương trình hiệu lực” sang đến tận In-đô-nê-xi-a… Câu thơ “Đường phẳng mờ mịt, đường hiểm vô cùng” đã được Cao Bá Quát viết bằng nước mắt, tiếng thở dài và máu.Khép lại bài thơ là khúc ca “đường cùng”. Phía Bắc và phía Nam, trước mặt và sau lưng, núi nhấp nhô “muôn trùng”, núi lượn sóng “muôn đợt”. Cặp câu song hành sử dụng hình ảnh biểu tượng đã tô đậm cái khó của con đường đời. Lữ khách tự hỏi và khẽ trách mình. Kết thúc bài thơ là một câu hỏi đầy ám ảnh:Người lữ khách đã và đang sống trong tâm trạng buồn cô đơn và mệt mỏi. Biết đi đâu về đâu khi mặt trời đã lặn, lặn từ lâu rồi ! Biết tìm hướng nào khi tóc đã ngả màu sương.”Sa hành đoản ca” là lời than của người lữ khách về sự gian truân trên đường đời, về sự mờ mịt ghê sợ của con đường danh lợi. Bài thơ là một bài học, một triết lí về con đường danh lợi và cái giá của khách danh lợi trên mọi nẻo đường gần xa, xưa và nay phải trả giá nặng nề, đau đớn. Hình tượng bãi cát dài và người đi trên bãi cát dài lúc mặt trời đã lặn, nước mắt chảy ra cứ ám ảnh mãi hồn người.Phường danh lợi xưa na, “Người tỉnh ít, người say giống nhau”. Càng suy ngẫm, ta càng thấy chua chát!

Xem thêm:   Để giảm stress, học cách tĩnh tâm

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Giáo Dục

Xem thêm :  DLL load failed: 1% is not valid win32 application

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button