Kiến Thức Chung

Soạn bài: Nói giảm, nói tránh

Ngày đăng: 01/10/2015, 18:07

Hướng dẫn soạn văn, soạn bài, học tốt bài NÓI GIẢM NÓI TRÁNH I. KIẾN THỨC CƠ BẢN 1. Thế nào là nói giảm nói tránh – Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng cách biểu đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá buồn đau, ghê sợ, nặng nề, tránh thổ tục, thiếu văn hóa. – Ví dụ: + Nguyễn Khuyến khóc người bạn già của mình: Bác Dương thôi đã thôi rồi Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta “Thôi đã thôi rồi” thông báo một cái tin đột ngột, đau buồn, đồng thời cũng là một lời kêu tuyệt vọng trước định mệnh phũ phàng. + Khi biểu thị thái độ nhã nhặn, tránh thô tục, thiếu lịch sự, người sử dụng ngôn ngữ cũng thường dùng cách nói tránh. Ví dụ: Cháu nhà tôi học chưa được khá “Chưa được khá” được dùng thay cho “học kém”. 2. Các cách nói giảm nói tránh – Trong hoạt động giao tiếp, người sử dụng ngôn ngữ thường dùng các từ đồng nghĩa để nói giảm nói tránh. Các từ Hán Việt thường được dùng trong trường hợp này để tránh gây những ấn tượng cụ thể. Ví dụ: Thường nói: – tử thi, thi hài – chiến sĩ – còn nhiều tồn tại cần khắc phục Không nói: – xác chết – lính – yếu kém – Dùng cách phủ định từ ở mặt tích cực trong cặp từ trái nghĩa: Ví dụ: + “Chị ấy xấu” có thể thay bằng “Chị ấy không đẹp lắm”. + “Anh ấy hát dở” có thể thay bằng “Anh ấy hát chưa hay” – Dùng cách nói trống: Ví dụ: “Ông ấy sắp chết” có thể thay bằng ” Ông ấy chỉ… nay mai thôi” II. RÈN LUYỆN KỸ NĂNG 1. Thay các từ gạch chân bằng các từ đồng nghĩa để thể hiện cách nói giảm nói tránh trong các câu sau: a. Chiếc áo của cậu xấu quá. b. Canh nấu quá mặn. c. Đây là lớp học của trẻ bị mù mắt, còn kia là lớp học dành cho trẻ bị điếc tai. d. Ông tôi làm gác cổng ở trường. Gợi ý: Có thể lựa chọn trong các cách nói sau đây để thay cho những từ gạch chân: không đẹp lắm, chưa được ngọt, khiếm thị, khiếm thính, bảo vệ. 2. Hãy tìm và phân tích biện pháp nói giảm nói tránh trong các trường hợp sau: a. Nửa chừng xưa thoắt gẫy cành thiên hương. (Nguyễn Du) b. Bỗng lèo chớp đỏ Thôi rồi, Lượm ơi. (Tố Hữu) c. Thầy cô Pha chỉ chê có mỗi một câu: “Phải cái nhà nó khí thanh bạch” thì mẹ cô Pha kêu lên rằng: “Chao ôi, thầy nó chỉ nghĩ lẩn thẩn sự đời. Nghèo thì càng dễ ở với nhau. Tôi chỉ thích những nơi cũng tiềm tiệm như mình”. (Tô Hoài) d. Ông mất năm nao? Ngày độc lập Buồm cao đỏ sóng bóng cờ sao Bà về năm đói làng treo lưới Biển động, Hòn Me giặc bắn vào. (Tố Hữu) e. Bác đã lên đường theo tổ tiên Mác – Lênin, thế giới người hiền. (Tố Hữu) Gợi ý: a. Gẫy cành thiên hương ® nói về cái chết b. Thôi rồi ® sự hy sinh c. Thanh bạch, tiềm tiệm ® cái nghèo d. Mất, về ® cái chết e. Lên đường theo tổ tiên ® cái chết 3. Tìm trong văn học 3 ví dụ về nói giảm nói tránh. Gợi ý: Mẫu: Người nằm dưới đất ai ai đó… Giang hồ mê chơi quên quê hương (Tản Đà) I. Kiến thức cần nhớ:1. Khái niệm:Là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thôtục, thiếu lịch sự.VD: Cháu bé đã bớt đi ngoài chưa?2. Một số cách nói giảm nói tránh thường gặp.a. Sử dụng các từ đồng nghĩa Hán việt– Chết: từ trần, tạ thế– Chôn: mai táng, an tángb. Sử dụng hiện tượng chuyển nghĩa thông qua các hình thức ẩn dụ, hoán dụ.VD: Bác đã lên đường theo tổ tiên.c. Phủ định từ trái nghĩa.VD: Xấu: chưa đẹp, chưa tốt.d. Nói trốngVD: Ông ấy chỉ nay mai thôi.* Nói giảm nói tránh chủ yếu được dùng trong lời nói hàng ngày, VB chính luận, VB nghệ thuật…II. Bài tập:1/ Bài 1:Tìm biện pháp nói giảm nói tránh trong các câu sau và cho biết ý nghĩa của nó.a. Chỉ đến lúc thân tàn lực kiệt, trả xác cho đời, Thị Kính mới được minh oan và được trở về cõi Phật.b. Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình.c. Bỗng lòe chớp đỏThôi rồi, Lượm ơi!d. Trước kia khi bà chưa về với Thượng đế chí nhân, bà cháu ta đã từng sung sướng biết bao!2/ Bài 2:Có thể thay từ chết trong các câu sau bằng cách nói như ở bài tập 1 được không? Vì sao?a. Trong những năm qua số người mắc bệnh truyền nhiễm và chết vì các bệnh truyền nhiễm giảm dần.-> VB khoa học.b. Sau trận bão, cây cối trong vườn chết hết cả.-> Đồ vật.c. Quân triều đình đã đốt rừng để giết chết người thủ lĩnh nghĩa quân đó, khởi nghĩa bị dập tắt.-> Giết chết (đâm chết, bắn chết) có tính ổn định chặt chẽ, thêm vào đó, cúng có khả năng kết hợp khác với từ chết đứngriêng.3/ Bài 3:Đặt 3 câu nói giảm nói tránh bằng cách phủ định từ trái nghĩa.VD: Em nấu ăn chưa được ngon lắm.4/ Bài 4:Thay các từ ngữ gạch chân bằng các từ ngữ đồng nghĩa để thể hiện cách nói giảm, nói tránh:a. Anh cứ chuẩn bị đi, bà cụ có thể chết trong nay mai thôi.b. Ông ấy muốn anh đi khỏi nơi này.c. Bố tôi làm người gác cổng cho nhà máy.d. Cậu ấy bị bệnh điếc tai, mù mắt.đ. Mẹ tôi làm nghề nấu ăn.e. Ông giám đốc chỉ có một người đầy tớ.( * đi; lánh mặt khỏi đây một chút; bảo vệ; khiếm thính, khiếm thị; cấp dưỡng; người giúp việc).Bài về nhà.Bài 1: Tìm biện pháp nói giảm nói tránh trong các trường hợp sau.a. Bác Dương thôi đã thôi rồiNước mây man mác, ngậm ngùi lòng ta.(Nguyễn Khuyến)– Thôi đã thôi rồi: Giảm nhẹ sự mất mát, trống vắng không phương bù đắp.b. Kiếp hồng nhan có mong manhNửa chừng xuân thoắt gãy cành thiên hương.(Nguyễn Du)– Gãy cành thiên hương: Cuộc đời, số phận nàng kiều bị vùi dập, sắc đẹp tàn phai, bị dày vò.Bài 2: Tìm các câu có vận dụng cách nói giảm, nói tránh trong giao tiếp mà em thường gặp.( VD: Chị Lan dạo này có vẻ thưa đi làm.Trông cô ấy có vẻ không hiền lắm.) … riêng 3/ Bài 3: Đặt câu nói giảm nói tránh cách phủ định từ trái nghĩa VD: Em nấu ăn chưa ngon 4/ Bài 4: Thay từ ngữ gạch chân từ ngữ đồng nghĩa để thể cách nói giảm, nói tránh: a Anh chuẩn bị… số phận nàng kiều bị vùi dập, sắc đẹp tàn phai, bị dày vò Bài 2: Tìm câu có vận dụng cách nói giảm, nói tránh giao tiếp mà em thường gặp ( VD: Chị Lan dạo thưa làm Trông cô không hiền lắm.) … bảo vệ; khiếm thính, khiếm thị; cấp dưỡng; người giúp việc) Bài nhà Bài 1: Tìm biện pháp nói giảm nói tránh trường hợp sau a Bác Dương thôi Nước mây man mác, ngậm ngùi lòng ta (Nguyễn Khuyến)

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Giáo Dục

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Kiến Thức Chung

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Check Also
Close
Back to top button