Kiến Thức Chung

Đặc điểm thể loại của Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi)

Ngày đăng: 15/11/2017, 19:46

I.Đặt vấn đềNếu đọc thơ Nguyễn Du ta bâng khuâng trước những giọt lệ cao cả, chảy mãi ngàn đời giống như Tố Hữu đã đúc kết: “Tố Như ơi, lệ chảy quanh thân Kiều” thì đến với Nguyễn Trãi ta bắt gặp một nhà quân sự làm thơ hết sức tài tình: “Nghe hồn Nguyễn Trãi phiêu diêu.Tiếng gươm khua, tiếng thơ kêu xé lòng”Nguyễn Trãi là một nhà chính trị sáng suốt, một nhà quân sự lỗi lạc, một nhà ngoại giao thiên tài, một nhà sử học, địa lý học và một nhà thơ, nhà văn xuất sắc của văn học Việt Nam. Ở Nguyễn Trãi đã hội tụ tất cả “khí phách”, “tinh hoa” nghĩa là những gì tốt đẹp nhất của dân tộc ta. Có thể nói, Quốc âm thi tập là tập thơ có vị trí quan trọng trong lịch sử văn học Việt Nam. Đây là tập thơ Nôm đầu tiên viết bằng ngôn ngữ dân tộc hiện còn. Xuân Diệu gọi nó là “tác phẩm mở đầu nền văn học cổ điển” nước ta. Sở dĩ có được vị trí trên vì bên cạnh giá trị nội dung, Quốc âm thi tập còn gặt hái được những thành tựu to lớn về giá trị nghệ thuật. Tìm hiểu nét đặc sắc về nghệ thuật trong Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi sẽ góp phần giúp chúng ta nhận thức một cách toàn diện hơn về tài năng, phẩm giá và những đóng góp của Nguyễn Trãi trong tiến trình văn học Việt Nam. Trong đó, không thể không xét đến đặc điểm thể loại được Nguyễn Trãi sử dụng một cách nhuần nhuyễn, sáng tạo. Từ đó, ta sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn về tài năng, vai trò, vị trí cũng như những đóng góp của Nguyễn Trãi cho nền văn học dân tộc.II.Giải quyết vấn đề1.Nguyễn Trãi và tác phẩm “Quốc âm thi tập”Theo GS. Nguyễn Phong Nam, Quốc âm thi tập là “sự khởi đầu hoành tráng nhất, ấn tượng nhất” của thơ Nôm Việt Nam. Với Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi được xem như nhà thơ lớn đầu tiên viết thơ chữ Nôm, đồng thời cũng là người sáng tác thơ Nôm đoản thiên có số lượng nhiều bậc nhất trong nền thơ cổ điển dân tộc. Quốc âm thi tập có 254 bài thơ, được xếp theo bốn phần là Vô đề (188 bài), Môn thì lệnh (21 bài), Hoa mộc môn (34 bài), Môn cầm thú (7 bài). TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC HUẾ KHOA: SƯ PHẠM NGỮ VĂN MÔN: VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM ĐỀ: Phân tích đặc điểm thể loại “Quốc âm thi tập” (Nguyễn Trãi) Dàn ý làm Đề tài: Phân tích đặc điểm thể loại “Quốc âm thi tập” (Nguyễn Trãi) I II III Đặt vấn đề Giải vấn đề Nguyễn Trãi tác phẩm “Quốc âm thi tập” Những thể loại “Quốc âm thi tập” Cách gieo vần Bước đột phá thể loại Kết thúc vấn đề Người thực hiện: Nhóm – Văn học Trung đại Việt Nam Giảng viên hướng dẫn: Th.s Nguyễn Văn Luân Sinh viên nhóm 2: Vũ Thị Thúy Hòa – Văn 1D Phan Vũ Thùy Trân – Văn 1B Hoàng Thanh Long – Văn 1D Hồ Thị Ái Nhi – Văn 1D Hồ Thị Hạnh – Văn 1D Đặc điểm thể loại Quốc âm thi tập Nguyễn Trãi Đặt vấn đề I Nếu đọc thơ Nguyễn Du ta bâng khuâng trước giọt lệ cao cả, chảy ngàn đời giống Tố Hữu đúc kết: “Tố Như ơi, lệ chảy quanh thân Kiều” đến với Nguyễn Trãi ta bắt gặp nhà quân s ự làm th tài tình: “Nghe hồn Nguyễn Trãi phiêu diêu Tiếng gươm khua, tiếng thơ kêu xé lòng” Nguyễn Trãi nhà trị sáng suốt, nhà quân s ự l ỗi l ạc, nhà ngoại giao thiên tài, nhà sử học, địa lý học nhà th ơ, nhà văn xuất sắc văn học Việt Nam Ở Nguyễn Trãi h ội tụ tất c ả “khí phách”, “tinh hoa” nghĩa tốt đẹp dân tộc ta Có thể nói, “Quốc âm thi tập” tập thơ có vị trí quan trọng lịch sử văn học Việt Nam Đây tập thơ Nôm viết ngôn ngữ dân tộc Xn Diệu gọi “tác phẩm mở đầu văn học cổ điển” nước ta Sở dĩ có vị trí bên cạnh giá trị nội dung, “Quốc âm thi tập” gặt hái thành tựu to lớn giá trị nghệ thuật Tìm hiểu nét đặc sắc nghệ thuật “Quốc âm thi tập” Nguyễn Trãi góp phần giúp nhận thức cách tồn diện tài năng, phẩm giá nh ững đóng góp Nguyễn Trãi tiến trình văn học Việt Nam Trong đó, khơng thể khơng xét đến đặc điểm thể loại Nguyễn Trãi sử dụng cách nhu ần nhuyễn, sáng tạo Từ đó, ta có nhìn sâu sắc h ơn tài năng, vai trò, vị trí đóng góp Nguyễn Trãi cho văn học dân tộc II Giải vấn đề Nguyễn Trãi tác phẩm “Quốc âm thi tập” Theo GS Nguyễn Phong Nam, Quốc âm thi tập “sự khởi đầu hoành tráng nhất, ấn tượng nhất” thơ Nôm Việt Nam Với Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi xem nhà thơ lớn viết thơ chữ Nôm, đồng th ời người sáng tác thơ Nơm đoản thiên có số lượng nhiều bậc th cổ ển dân tộc Quốc âm thi tập có 254 thơ, xếp theo bốn ph ần Vô đ ề (188 bài), Mơn lệnh (21 bài), Hoa mộc mơn (34 bài), Môn c ầm thú (7 bài) Đây tập thơ theo thể thơ cách luật thất ngôn bát cú, phần lớn theo th ể phổ biến bình thường, số theo thể cải biên, pha câu lục ngơn, ngũ ngơn vị trí khơng định Tập thơ viết ch ữ Nôm – th ứ ch ữ dựa kí hiệu chữ Hán có biến cải để ghi âm tiếng Việt Có lẽ v ậy mà l ời thơ uyển chuyển, dung dị, gần gũi đời thường, gần với nếp cảm, nếp nghĩ dân tộc So với thơ chữ Hán, tập thơ Nơm đại thành Nguyễn Trãi có kh ả thể sâu sắc tâm hồn dân tộc, cảm quan thiên nhiên, quê h ương, đ ất nước Nhờ sử dụng ngơn ngữ dân tộc, Nguyễn Trãi có th ể bộc lộ cung b ậc tình cảm, sắc thái trữ tình, giới nội tâm nỗi ưu phi ền m ột cách tự do, linh động Theo Nguyễn Đăng Na (2005) “Văn học trung đại Việt Nam”, có phân tích chi tiết, sâu sắc th văn Nguy ễn Trãi, đ ặc bi ệt thơ chữ Nôm: “Quốc âm thi tập” giữ vị trí quan trọng lịch sử văn học dân tộc Việt Nam Tập thơ Nôm Nguyễn Trãi tác phẩm đ ầu tiên viết ngơn ngữ dân tộc Đây đồng th ời t ập đ ại thành c thơ ca tiếng Việt Với “Quốc âm thi tập”, Nguyễn Trãi nhà “khai sơn phá thạch”, người đặt móng xây dựng thể th cho văn học dân t ộc sở tiếp thu có sáng tạo thể thơ Đường luật Trung Quốc “Quốc âm thi tập” khẳng định vai trò khả to lớn ngôn ngữ tiếng Việt ch ức thẩm mĩ, việc phản ánh đời sống xã hội tâm trạng người” Những thể loại “Quốc âm thi tập” Căn vào hình thức tổ chức chất liệu ngơn ngữ, ta thấy Nguyễn Trãi làm thơ Nôm theo ba thể: Thể luật Đường: gồm 42 Trong đó, 29 Thất ngơn bát cú, 13 Thất ngôn tứ tuyêt Thể thất ngơn kiểu tiết tấu đường luật 4-3 dùng xen tiết tấu 3-4 gồm 26 Trong Thất ngơn bát cú có 18 T ứ ệt có Thể thất ngơn xen lục ngơn: 186 bài, Thất ngơn bát cú có 161 (chiếm 86,56%) Tứ tuyệt có 25 (chiếm 13,44%) Trong Nguyễn Trãi thể thơ Việt Nam Quốc âm thi tập, Phạm Luận đối chiếu, so sánh tỉ mỉ vần thơ quốc âm với thơ Đường, từ khẳng định Nguyễn Trãi vận dụng thi pháp thơ Đường cách thành thạo Nguyễn Trãi có sáng tạo khéo léo, tài tình: số lớn thơ nhiều có chỗ viết khác niêm luật thơ Đường Điều thể câu tiếng có cách ngắt nhịp (3/4) khác lối ngắt nhịp thể thơ Đường (4/3), việc dùng câu tiếng xen với câu tiếng thơ bát cú tứ tuyệt Cũng tác giả Phạm Luận viết Thể loại thơ Quốc âm thi tập Nguyễn Trãi thi pháp Việt Nam, sau vào hình thức loại biệt tổ chức chất liệu ngơn ngữ, tác giả ba thể thơ mà Nguyễn Trãi sử dụng thể luật Đường, thể thất ngôn, thể câu chữ xen với câu chữ Ngồi ra, tác giả khẳng định “trong q trình sáng tác thơ tiếng Việt Nguyễn Trãi tiếp thu sâu sắc thi pháp luật Đường… Và từ tiềm quý báu thể thơ Trung Quốc này, Nguyễn Trãi có cố gắng để xây dựng lối thơ Việt Nam, thi pháp Việt Nam giai đoạn văn học chữ Nôm bắt đầu hình thành phát triển.” Điều tác giả chứng minh qua lối kiến tạo tiết tấu, lối gieo vần lưng mà Nguyễn Trãi sử dụng tập thơ Trong viết Một vài nhận xét mối quan hệ thể thơ Nôm Nguyễn Trãi với thể thất ngôn luật Trung Quốc với tác giả Nguyễn Phạm Hùng, tác giả Phạm Luận có phát thật xác đáng Tác giả viết cho rằng: Trong Quốc âm thi tập vừa có nhân tố hợp luật Đường, lại vừa có nhân tố phi luật Đường Cụ thể cách hiệp vần thơ chủ yếu vần bằng, cấu tạo nhịp câu thơ thất ngôn đa dạng phổ biến cách ngắt nhịp 3/4, thể thất ngôn xen lục ngôn Qua khảo sát tác giả 254 thơ quốc âm có tới 156 có câu thất ngơn xen lục ngơn, chiếm 2/3 số tập Điều làm cho tiết điệu thơ phong phú nhiều Cách gieo vần Song song với việc phá cách thể thơ, Nguyễn Trãi có nh ững cách tân độc đáo việc gieo vần Như biết, vần xem m ột nh ững đặc trưng nghệ thuật quan trọng Vần giúp cho ph ần câu, câu gắn kết với nhau, làm cho tổ chức tác phẩm thêm v ững ch ắc, d ễ nh ớ, dễ thuộc Vần yếu tố tạo nhịp điệu góp phần làm tăng cộng h ưởng yếu tố, tạo nên tính nhạc thơ Đọc “Quốc âm thi t ập” ta th có ảnh hưởng qua lại từ văn học dân gian câu th Tục ngữ có cách bắt vần: chữ cuối nhịp đầu bắt vần với ch ữ đ ầu nh ịp sau Đây gọi cách bắt vần theo kiểu vần liền (v ần l ưng) Chẳng hạn tục ngữ có câu: “Bút sa, gà chết” “Trẻ cậy cha, già cậy con” “Ếch tháng ba, gà tháng bảy.” Thơ Quốc âm Nguyễn Trãi có nhiều bắt vần tương tự: “Của thết người Khó khăn phải đạo, cháo ngon.” (Báo kính cảnh giới – 22) “Làm quan dai tài chưa đủ Về nhàn, hạn hồng.” Thuật hứng – 16) “Chí cũ ta liều, nhiều hóa Người xưa sử chép thấy còn?” (Thuật hứng – 4) Đó câu thơ bảy chữ Trong câu thơ sáu ch ữ đ ược phối hợp nhịp nhàng theo kiểu vần liền Trong “Điệp tr ận” Nguy ễn Trãi viết: “Thục Đế, để thành leo lét” Hay “Tự thán”, ơng viết: “Nhật nguyệt soi, đòi chốn hiện” Ngoài cách bắt vần theo kiểu vần lưng sát, Quốc âm thi tập có nhi ều bắt vần theo kiểu vần lưng cách Đây cách bắt v ần ch ữ cu ối nh ịp đ ầu b vần với chữ cuối nhịp sau Tục ngữ có câu: – “Nhất nghệ tinh, thân vinh.” – “Sơng có khúc, người có lúc.” Thơ Nguyễn Trãi lại viết: – “Đìa cỏ, câu ngâm gió.” (Mạn thuật – 1) – “Chứa thủa khơ khao có thủa dào” (Thuật hứng – 21) Điều đặc biệt so sánh thơ thất ngôn hay lục ngôn Nguy ễn Trãi với thơ lục bát song thất lục bát, ta thấy “Quốc âm thi t ập”, tác gi ả sử dụng vần lưng nhiều vị trí khác Vần gieo hầu hết vào ch ữ câu từ chữ thứ hai đến chữ thứ sau, chữ th ứ hai, th ứ ba ít, ch ữ thứ sáu nhiều chút Đại đa số gieo vần vào chữ thứ tư, th ứ năm Nghĩa vần cuối câu thơ hiệp vần với chữ th ứ tư thứ năm câu Chẳng hạn như: “Lận cận nhà giàu lo bữa cốm Bạn bè kẻ trộm phải đau đòn.” (Báo kính cảnh giới – 21) “Gạch quẳng bày ngọc Sừng mọc qua tai.” (Tự than – 22) Gieo vần lưng chữ thứ năm: “Ai hay có hai mắt Xanh ngọc dầu chưng mặt chúng người.” (Tự thuật – 19) Hiện tượng bắt vần thơ Nguyễn Trãi cho thấy vần lưng đ ược ông sử dụng chưa ổn định Trong thơ lục bát, vần lưng gieo cách cố đ ịnh chữ thứ sáu câu lục chữ thứ sáu câu bát, tạo nên cân đ ối hài hòa Cách gieo vần chữ cuối câu với chữ th ứ hai, ba, t ư, năm, sáu câu thể mạnh mẽ xu hướng phá cách sáng tác Đ ường luật Nôm Nguyễn Trãi Dường với Nguyễn Trãi, xu h ướng dân t ộc hóa trước hết biểu chỗ tự tìm cho riêng, c ố g ắng khác n ước ngồi mà vận động tạo vần lưng đặc sắc Bước đột phá thể loại Giống thơ chữ Hán, thơ chữ Nôm Nguyễn Trãi sử dụng thể luật Đường tuân thủ qui cách thể thơ cách chặt chẽ (niêm, luật, vần nghiêm chỉnh, câu chữ đối cân x ứng) Điều đáng ý Nguyễn Trãi tiếp nối sáng tạo âm điệu mới: sử dụng thể câu sáu chữ xen với câu bảy chữ, tạo nên bứt phá dòng th Nơm Việt Nam Thơ Nơm Nguyễn Trãi có quy cách niêm lu ật thơ Đường, có câu đẹp vào trí nhớ người : Nước biếc non xanh thuyền gối bãi Đêm nguyệt bạc khách lên lầu (Bài 153) Tuy nhiên Nguyễn Trãi nhiều nhà thơ đương thời, muốn tìm thể thơ dân tộc, thể thơ có khả diễn đạt nh ững đ ối t ượng thơ tiếng nói nước nhà theo nếp cảm nghĩ đồng bào M ột cách tân táo bạo ông đưa vào thơ thất ngôn nh ững câu th sáu chữ Số câu lục ngôn thơ không định V ị trí nh ững câu sáu chữ khơng cố định Dùng vào dòng th ứ mấy, d ường nh tùy thuộc vào nội dung ý tứ, cảm xúc th Có câu sáu hai câu đề: Rồi hóng mát thuở ngày trường Hòe lục đùn đùn tán rợp trương ( Bảo kính cảnh giới- Bài 43) Lánh trần náu thú sơn lâm Lá thơng tiếng trúc cần ( Thuật hứng – Bài 25) Có hai câu luận: Thấy nguyệt tròn kể tháng Nhìn hoa nở hay xuân ( Tự thán- Bài 34) Có câu cuối: Dẽ có Ngu cầm đàn tiếng Dân giàu đủ khắp đòi phương ( Bảo kính cảnh giới- Bài 43) Bui có lòng trung lẫn hiếu Mài khuyết, nhuộm đen ( Thuật hứng- Bài 25) Có bốn câu lục ngơn xen với bốn câu thất ngôn: Cảnh cũ non quê nhặt chốc mòng Chiêm bao ngờ đến Chè tiên nước ghín bầu in nguyệt, Mai rụng hoa đeo bóng cách song Gió nhặt đưa qua trúc ổ Mây tn phủ rợp thư phòng Thức nằm nghĩ ngợi mường tượng Lá chưa quét cửa thông ( Bài 51) Có câu lục ngơn viết liền nhau: Đủng đỉnh chiều hôm dắt tay Trông giới phút chim bay Non cao non thấp mây thuộc Cây cứng mềm gió hay Nước trăm thu Nguyệt kiếp nhẫn Ngoài chưng chốn thơng hết Bui lòng người cực hiểm thay ( Bài 26) Trong Quốc âm thi tập có tới ba phần tư số tác giả dùng lối pha câu lục ngôn với câu thất ngôn Đặng Thai Mai nhận xét: “ Đây điểm đáng ý kĩ thuật viết thơ Nguyễn Trãi, rõ ràng có cố gắng để xây dựng lối thơ Việt Nam , câu sáu tiếng dùng xen với nh ững câu b ảy tiếng, khác hẳn với cách niêm luật thơ Đường” Có thể khẳng định Quốc âm thi tập tập thơ lớn sớm viết ngơn ngữ dân tộc lại với ngày Sáng tác thơ Nôm, Nguyễn Trãi khơng tự bó khn khổ luật thi mà ln có ý thức sáng tạo Bên cạnh thơ có niêm luật hồn chỉnh, Nguyễn Trãi có nhiều câu thơ, thơ mang cốt cách dân tộc Đây bước sáng tạo Nguyễn Trãi bước tiến đáng kể lịch sử văn học nước nhà Với Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi người đặt móng mở đường cho phát triển thơ tiếng Việt Ông xứng đáng hệ sau coi tác gia mở đầu cho bước phát triển phận văn học viết chữ Nôm Như vậy, với việc sử dụng thể thơ thất ngôn xen lục ngôn, cách gieo vần lưng vị trí khơng cố định, kết hợp với lối kiến tạo nhịp điệu thơ Nôm, Nguyễn Trãi thể khao khát đổi thi ca theo hướng Việt hóa Trên sở tiếp thu tinh hoa truyền thống dân tộc thành tựu đặc sắc Trung Hoa, Nguyễn Trãi phá vỡ qui định nghiêm ngặt thơ Đường luật, làm cho câu thơ, thơ trở nên gần gũi, dễ nhớ, dễ thuộc Đồng thời góp phần chuyển tải tiếng nói yêu nước, thương dân, niềm tự hào, lòng tự tơn dân tộc Nguyễn Trãi tới bạn đọc sau III Kết thúc vấn đề: Ở vào thời đại mà văn học chịu chi phối mạnh mẽ thơ Đường, bứt phá tìm lối thơ riêng Nguyễn Trãi tượng tài vượt bậc nhà thơ Nguyễn Trãi có cách tân táo bạo việc chêm xen thể thơ sáu chữ vào câu bảy chữ, vận dụng cách gieo vần vị trí khác nhau, vận dụng nhịp điệu 3/4 khác cách ngắt nhịp 4/3 thơ Đường Với việc làm đó, Nguyễn Trãi bước phá vỡ “khuôn vàng thước ngọc” thơ ca cổ trung đại, giải tỏa gò bó thơ Đường luật Trung Hoa, xây dựng lối thơ Việt Nam theo xu hướng dân chủ, tiến Có thể nói với Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi khẳng định vị thơ Nơm ơng nói riêng, thơ Nơm dân tộc nói chung tiến trình phát triển văn học nước nhà TÀI LIỆU THAM KHẢO Nguyễn Hữu Sơn (2005), Nguyễn Trãi tác gia tác phẩm, NXB Giáo dục Phê bình, bình luận văn học – Nguyễn Trãi – Nhà xuất tổng hợp Khánh Hòa (1991) Viện sử học (1976), Nguyễn Trãi toàn tập, Nhà xuất khoa học xã hội Nguyễn Đổng Na (2005), Văn học Trung đại Việt Nam, tập 1- Nhà xuất Đại học sư phạm Bùi Văn Nguyên (2000), Văn chương Nguyễn Trãi rực rỡ ánh Khuê , NXB khoa học xã hội Bùi Văn Nguyên (biên khảo, giải, giới thiệu) (2003), Thơ Quốc âm Nguyễn Trãi, NXB Giáo dục Trần Đình Sử (2005), Thi pháp văn học trung đại Việt Nam , NXB Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Duy Tân (2005), Theo dòng khảo luận văn học trung đại , NXB Đại học Quốc gia Hà Nội Phạm Luận, Nguyễn Trãi thể thơ Việt Nam Quốc âm thi tập 10 Nguyễn Phạm Hùng, Một vài nhận xét mối quan hệ thể thơ Nôm Nguyễn Trãi với thể thất ngôn luật Trung Quốc … tích đặc điểm thể loại Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi) I II III Đặt vấn đề Giải vấn đề Nguyễn Trãi tác phẩm Quốc âm thi tập Những thể loại Quốc âm thi tập Cách gieo vần Bước đột phá thể loại. .. vấn đề Nguyễn Trãi tác phẩm Quốc âm thi tập Theo GS Nguyễn Phong Nam, Quốc âm thi tập “sự khởi đầu hồnh tráng nhất, ấn tượng nhất” thơ Nơm Việt Nam Với Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi xem nhà thơ… phản ánh đời sống xã hội tâm trạng người” Những thể loại Quốc âm thi tập Căn vào hình thức tổ chức chất liệu ngôn ngữ, ta thấy Nguyễn Trãi làm thơ Nôm theo ba thể: Thể luật Đường: gồm 42 Trong

Xem thêm:   Đây Là Tất Cả Những Siêu Năng Lực Bạn Có Mà Bạn Không Biết

Xem thêm :  Cách Ghìm Tâm Trong Pubg Mobile : Hướng Dẫn Cách Ghìm Tâm Súng Như Sử Dụng Hack

– Xem thêm –

Xem thêm: Đặc điểm thể loại của Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi), Đặc điểm thể loại của Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi), Đặc điểm thể loại của Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi)

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Giáo Dục

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button